Afhankelijk                                                                              

Het paar had al jaren een “goede” relatie. Mevrouw begreep echt niet wat hem plotseling scheelde. Zij hadden allebei een eerdere relatie achter de rug, bovendien had hij een ernstig drankprobleem gehad. Inmiddels dronk hij al jaren geen druppel meer.
In zijn slechte jaren was Arno continue onder invloed geweest, dat was ook de reden dat hij zijn eigen kinderen niet meer zag. Na zijn scheiding stond hij op straat met een plastic tasje met wat ondergoed. Toen leerde hij Hanny kennen, gescheiden met vier kinderen.
Deze boerendochter was onder de indruk van zijn zachte karakter en nam hem meteen in haar gezin op. De relatie verstevigde zich snel. Maar de kinderen van Hanny waren niet allemaal gecharmeerd van haar keuze. Een van haar zonen verzette zich hevig tegen Arno. Dat gebeurde vooral wanneer zij afwezig was.
Daarnaast had Arno steeds het gevoel zijn dat hij Hanny dankbaar moest zijn. Hij woonde in haar huis. Natuurlijk betaalde hij een aandeel in de kosten van zijn WAO-uitkering, maar als ze wilde kon ze hem zo maar buiten zetten. Hanny vond dat onzin! Zoiets zou ze nooit doen.
Arno paste zich (soms zelfs onbewust) aan, deed dingen om haar te plezieren, maar kreeg zelden een teken van waardering. Hij kreeg het idee dat hij “genadebrood” at. Na een ruzie met de zoon van Hanny kwamen ze bij mij.
Er speelde hier veel waardoor intensieve hulp nodig was. Naast stiefgezinnenproblematiek (op zich al erg ingewikkeld) speelde hier ook nog de afhankelijkheidspositie van Arno. Het was op zichzelf al niet gemakkelijk om Hanny te overtuigen van de noodzaak om deze afhankelijkheid ter sprake te brengen. Want zij ervoer het niet zo. Uiteindelijk hebben ze een nieuwe start gemaakt.
 

Niet te veel verwachten.

Wanneer twee gescheiden gezinnen zich samenvoegen tot een samengesteld gezin, verwacht men vaak te veel. Op de eerste plaats wordt er nauwelijks gesproken met de kinderen. Wat vinden zij ervan? Hoe gaan we het doen? Waar gaan we wonen? Krijgt iedereen een eigen kamer? Het gaat bij een samengesteld gezin meer dan “bij elkaar gaan wonen”, maar dat is toch wat de kinderen vooral bezighoudt.
Het gaat om het samenvoegen van twee culturen (net als bij een fusie van twee bedrijven). Gezinnen zijn verschillend, de oorspronkelijke kerngezinnen zijn ook verschillend geweest. Bij de ene kun je jassen en tassen in de gang gooien, bij de ander niet. Bij de ene is het op zondag friet eten, bij de ander juist uitgebreid gezellig samen koken en eten.
Het gaat er niet om wat goed is, het gaat erom wat je gewend bent. En als het ene deel van het gezin wil uitslapen en het andere deel niet, dan vraagt dat aanpassing of rekening houden met elkaar. Bij bedrijven maken ze hele fusieplannen (en dan nog zijn er vaak problemen). Je mag niet verwachten dat het in een samengesteld gezin dus als vanzelfsprekend goed zal gaan. Dat kan niet!
Daarom zijn verwachtingen zo belangrijk. Als je verwacht dat het allemaal heel gezellig wordt, moet het wel tegenvallen. Bij sommige gezinnen ontstaan er direct problemen, bij andere gezinnen duurt het een tijdje voordat er conflicten ontstaan. Het is belangrijk dat iedereen hierover kan praten. Ook kinderen moeten de gelegenheid hebben hierover hun gevoelens te uiten. Daarom is communicatie het allerbelangrijkst.
Niet alleen voor kinderen maar ook voor de partners is communiceren van belang. Maar zij hebben in elk geval nog voor elkaar gekozen, de kinderen niet. Zij worden voor een voldongen feit geplaatst.
 

De juiste hulpvraag

Mevrouw vroeg of de vader van haar kind mee mocht komen. Het ging tenslotte over hun gezamenlijke dochter. Ze waren nog niet officieel gescheiden maar leefden wel apart.
Ik vind het alleen maar goed als beide partijen zich bekommeren om hun kind. Mevrouw had al een jaar hulp gehad bij een psycholoog, want het lag tenslotte allemaal aan haar. Ze hield niet meer van haar man, had een relatie gekregen met zijn beste vriend, maar kon geen keuze maken. Waarom lukte dat alsmaar niet, zelf niet met de nodige hulp?

Nu kwamen ze voor hun dochtertje van 5 jr. Het meisje gedroeg zich slecht als ze bij moeder was. Bij vader ging het goed. Ze hadden dit kind na enkele mislukkingen via IVF gekregen. Al snel werd duidelijk dat moeder haar kind eigenlijk zelf de wapens in handen gaf: ik geef niet meer om papa, hij kan er niks aan doen!

De vader hield nog steeds van zijn vrouw en wilde haar graag terug. Het kind voelde dat, had medelijden met papa en was alleen maar boos op haar moeder.

In dit gesprek bleek dat het paar uit elkaar gegroeid was door de aandacht voor het slagen van de IVF, waardoor ze niet de juiste aandacht voor hun relatie hadden behouden. Doordat ik het gesprek met beide ouders had kon ik de juiste hulpvraag gemakkelijker distilleren, nl.: wat is er fout gegaan in onze relatie i.p.v. ik kan niet kiezen. De relatie tussen de ouders is hersteld, het kind vaart er wel bij.

Niet veroordelen

Gisteren zat ik te praten met iemand over mijn werk als gezinsvoogd bij de kinderbescherming. En weer kwam alles voor me voorbij wat ik daar tegenkwam:

- een vader die zijn 12 maanden oude kindje boven het trappengat hield, om moeder te chanteren
- een moeder van 2 kleine kinderen die af en toe zo psychotisch werd dat ze mensen met een mes achterna zat
- een een vader die voor de ogen van zijn kinderen moeder in elkaar sloeg
- een vader die in een psychose een voorbijganger neerstak terwijl de kinderen in de buurt waren
- een moeder die zichzelf meerdere malen in brand stak, ongeacht wie er in de buurt was

Nu kan iedereen begrijpen dat dit soort dingen slecht zijn voor kinderen. Maar moeilijker wordt het als een zwakbegaafde gescheiden moeder rot-opmerkingen maakt over vader tegenover de kinderen. We voelen aan dat dit niet goed is, maar deze vrouw kan verder best een goede moeder zijn.

Het is ook zo begrijpelijk, je gaat niet scheiden vanwege elkaars zweetvoeten, je bent boos. Ook zeer intelligente mensen (juist die!), kunnen de andere ouder erg “zwart maken”. Ik veroordeel het niet, want het is zo menselijk.
 

Jongeren in de verdrukking

Ruzie tussen ouders bij een scheiding is verschrikkelijk voor kinderen. Ook tieners hebben hier last van. Ik sprak onlangs een tweeling , 2 jongens van 14 jaar, over de (v)echtscheiding van hun ouders. Moeder had destijds een relatie gekregen, waarna ze tijdens de scheiding was verhuisd, de kinderen waren bij vader blijven wonen omdat vader in hun ogen “de onschul-dige” partij was.

De tweeling wilde wel dat hun ouders bij elkaar waren gebleven, maar zij begrepen dat dit niet kon. Vader had inmiddels ook een nieuwe vriendin, dit betekende dat hij in hun ogen “minder zielig” was dan voor die tijd. De kinderen hadden gekozen om bij vader te wonen, omdat hun moeder in hun ogen “fout” was geweest.

Volgens vader (en de kinderen) zou moeder lange brieven vol boosheid en scheldpartijen aan vader schrijven, opbellen op storende tijden, praatjes rondstrooien in het dorp, kortom: het was erg vervelend. De kinderen namen het haar kwalijk. Zij zagen het beslist niet als zorg om hen. Maar ze vonden hun moeder tegelijk “zielig” omdat ze geen van haar kinderen bij zich had. Een van de kinderen herstelde de balans, door te verhuizen naar moeder.

Ik vroeg hen hoe de problemen moesten worden opgelost, wat in hun ogen een goede oplossing zou kunnen zijn. Kinderen zijn nl. in dat soort zaken meestal veel wijzer dan hun ouders. “Samen praten” zeiden ze “of dat vader naar de noordpool en moeder naar de zuidpool verhuist”. Ze bedoelden: zo ver mogelijk uit elkaar. Maar dat betekende dat men elkaar ook uit het oog zou verliezen, en dat wilden zij niet. Praten leek ook mij een goed idee.

Moeder ging akkoord met mijn voorstel om op neutraal terrein over het ouderschap te gaan praten. Nu vader nog. (Wordt mogelijk vervolgd).
 

Samengestelde gezinnen

Alex, een vriend van ons gaat trouwen met een vrouw, die al 4 kinderen heeft. Hijzelf heeft wel een huwelijk achter de rug, maar hij heeft geen kinderen. Regelmatig raadpleegt hij mij, als de kinderen “weer moeilijk doen” zoals hij zegt. In het begin werd hij door de kinderen binnengehaald alsof hij Sinterklaas was. Nu is er een dochter die regelmatig in opstand komt tegen Alex. Het meisje is 15 jaar en mist haar eigen vader zeer.

Vader woont op enige afstand van haar eigen woonplaats en zij ziet hem weinig, omdat zij zich niet welkom voelt bij hem. Vader heeft zich weinig bekommerd om de kinderen en het was dus ook niet vreemd dat Alex met open armen werd ontvangen. Nu Alex al enkele maanden bij hen in huis woont wordt hij “een gewoon mens”. En gewone mensen, daar mankeert af en toe wat aan. Gewone mensen worden af en toe boos, zijn soms moe en kunnen niet altijd gezellig en grappig zijn.

De moeder van de kinderen zit er voor haar gevoel tussenin. Kiest zij partij voor de kinderen dan voelt Alex zich slecht behandeld, kiest zij voor Alex dan zullen haar kinderen haar eraan herinneren dat zij hen laat vallen. En dit is nog maar een “gemakkelijke” vorm van samenstelde gezinnen.

Je kunt je voorstellen hoe het zou gaan als Alex ook nog kinderen had, die “erbij” kwamen (al was het misschien maar af en toe een weekend)!
Samengestelde gezinnen zijn niet gemakkelijk te managen. Petje af voor degenen die dat redelijk kunnen. Denk er niet te licht over!
 

Scheiden doet (vooral kinderen) lijden

Voor kinderen is een echtscheiding altijd pijnlijk. Kinderen fantaseren vaak dat hun ouders weer bij elkaar komen. Ouders moeten hun kinderen goed op de hoogte te houden van de stand van zaken. Als ouders serieus van plan zijn te gaan scheiden dan kunnen ze hun kinderen het beste samen informeren over de stap die ze nemen. Dit kan echter alleen als ze dat ook emotioneel kunnen, dat wil zeggen als ze voldoende afstand kunnen nemen van hun conflicten. Vaak staan de conflicten op de voorgrond en zijn fatsoenlijke gesprekken moeilijk.

Het is belangrijk dat ouders beseffen dat hun kinderen van hun allebei houden. Kinderen willen niet kiezen. Zorg daarom ook dat ze niet hóeven te kiezen. Besef dat u een gezamenlijk belang heeft: dat het goed gaat met de kinderen. U bent en blijft ouders hoewel de partnerrelatie is afgelopen. Overleg over het reilen en zeilen rondom de kinderen zou mogelijk moeten blijven. Het is verstandig om u volwassen te gedragen. Blijven ruzie maken is voor uw kinderen een slechte zaak. Parkeer deze ruzies zonodig tot een ander tijdstip, maar laat uw kinderen erbuiten.

Kinderen denken vaak ook dat het hun schuld is, als ouders gaan scheiden. Maak daarom duidelijk dat het beslist niet hun schuld is. Sommige ouders zijn ook bang om hun kinderen verdriet te doen en zeggen daarom maar niets. Erover praten is erg belangrijk, echter zodanig dat uw kinderen loyaal aan u beiden kunnen blijven.

Tips om kinderen te vertellen over een op handen zijnde echtscheiding:
- houdt het gesprek rustig, maak het niet te emotioneel
- voer het gesprek op het niveau van de kinderen
- benadruk dat je als ouders allebei beschikbaar blijft
- geef aan dat het niet hun schuld is dat de ouders gaan scheiden
- geef elkaar als ouders niet de schuld, zeg niet dat papa stout is, of dat mama wil scheiden maar zeg dat mama en papa niet gelukkig meer zijn met elkaar
- zeg dat je huwelijk niet mislukt is, want je bent blij dat je kind bestaat
- laat het kind geen partij kiezen, zeg dat het kind van beiden mag houden
- ga niet zielig doen, je mag verdrietig zijn, maar geen medelijden opwekken
- accepteer het verdriet van uw kind.
 

Er zijn wèl grenzen!

Ik schrijf regelmatig over ouders die de belangen van hun kinderen vergeten als ze gaan scheiden. Maar je kunt ook teveel geven. Een gescheiden vader had nogal wat concessies gedaan:
- het huis werd niet verkocht, vrouw en kinderen konden blijven wonen
- ouders hadden allebei wisselende roosters voor hun werk, waren daarom erg soepel naar elkaar
- ouders waren vlakbij elkaar gaan wonen, zodat de kinderen gemakkelijk van de ene ouder naar de andere konden huppelen
- moeder had vader wel eens uitgenodigd om mee te eten
- ouders gingen samen naar de voetbalclub van hun zoon, etc.

Vader probeerde zelfs goede maatjes te worden met de nieuwe vriend van moeder. Het leek allemaal ideaal. Maar ondertussen begonnen ze zich allebei vreselijk aan elkaar te storen. Bovendien kon vader de vriend van moeder niet uitstáán!

Moeder liep bij vader achterom binnen, sinds moeder een vriend had, had vader dat niet meer gedaan. Maar af en toe had hij daar zin in, gewoon om haar ook haar privacy te ontnemen, zoals hij dat voelde.

Goed met elkaar overleggen is belangrijk, maar er zijn grenzen. Je bent tenslotte niet voor niks gescheiden. Wanneer die grenzen niet tijdig worden aangegeven ontstaat er na verloop van tijd zoveel irritatie dat de conflicten uit de hand kunnen lopen
 

Stiefkinderen en bloedbanden

Joke en Herman beginnen meteen te vertellen over wat hun zoon Thijs fout doet. Hoe ongedurig hij is, hoe gauw hij boos is, dat ze het allemaal niet snappen. Ik vraag hoe hun gezin is samengesteld. Herman heeft een dochter en een zoon (Mark van 8 en Sammy van 10 jr.) uit zijn vorige relatie die om het weekend bij hen komen. Joke heeft twee zonen (Paul van 9 en Thijs van 13 jaar).


Joke en Herman zijn destijds gescheiden en vrij kort daarna samen gaan wonen. Ze kenden elkaar al vele jaren. Joke huilt: “het gaat nu niet alleen om Thijs, onze relatie staat op het spel. Als Herman thuiskomt van zijn werk zijn we allebei moe en probeer ik rustig te blijven als Herman weer tegen Thijs bezig is”.


Herman reageert: “jij laat ook over je lopen. Je ziet niet hoe ze je manipuleren”. Joke reageert: “maar jij legt op alle slakken zout!” Herman wordt boos op Joke, want zij had onlangs commentaar op Mark. Zo gaat het nog even door en ik constateer hardop dat dit soort discussies waarschijnlijk vaker voorkomen. Verslagen knikken ze beiden.


Ik leg uit dat het normaal is dat ouders blind zijn voor sommige gedragingen van hun eigen kinderen. Het is nodig om onvoorwaardelijk van je kind te houden. En als iemand kritiek heeft op jouw kind verdedig je dat extra, vanwege die onvoorwaardelijke liefde. In stiefgezinnen wordt dit duidelijker omdat er een ouder bijkomt die geen bloedband heeft met het kind. Bij kritiek verdedig je je kind als een leeuw(in).


De kwetsbare positie als biologische ouder maakt je extra gevoelig maar kan ook omslaan in “terugmeppen”. De wrok die ontstaat wordt omgezet in kritiek op de kinderen van de andere ouder. Met als gevolg: oorlog. Dit kan leiden tot het gevoel te moeten kiezen tussen de partner of het kind, zeker wanneer kinderen in de puberteit komen en de aanvaringen heftiger worden.


Na enkele gesprekken zegt Joke dat ze in staat zijn de ruzies te stoppen met behulp van humor. Een van beiden zegt bv. “speelt de bloedband weer op?”. Dan praten ze er rustig over zonder ruzie
 

 

(columns ook na te lezen op  www.interpunctie.nl, onderaan de pagina, zie weblog)

Nellie Timmermans-van de Kamp Interpunctie, Smientdonk 2, 5467 CA Veghel
Privé  0413-310795 of 06-21.59.24.35. www.interpunctie.nl